Skip to content

14-10 geklemd tussen verrechtsing en verlinksing

woensdag 17 oktober 2012

Voordien waren lokale verkiezingen dikwijls enkel en alleen lokaal. De tegenstellingen tussen links en rechts, of zelfs conservatief en progressief werden flou, al is het maar wegens het aantal burgemeester-lijsten waarop je allerlei partijen kon terugvinden, naast de gebruikelijke ‘gemeentebelangen’. De doelstelling van Bart de Wever om de doorbraak van 2010 een lokale inbedding te voorzien is gelukt. Zijn overwinning in Antwerpen heeft het politieke landschap door elkaar geschud, zoveel is duidelijk na zijn keizerlijke intrede op het stadhuis en de uitdagende oproep naar Elio Di Rupo.

Reeds in de aanloop naar de verkiezing voelden alle traditionele partijen zich bedreigd en gingen zij, daar waar mogelijk, over tot hergroeperingen. Het beste voorbeeld is natuurlijk Antwerpen waar katholieken en sociaaldemocraten de stadslijst deelden. De aangekondigde veroveringstocht van de NVA deed menig Vlaams Belanger overstappen naar de N-VA. Dit werd dan weer door het establishment aangegrepen om NVA te demoniseren en in uiterst- rechtse hoek te plaatsen. Zonder veel resultaat… Voor Bart De Wever is het lokale ook gekoppeld aan het federale. Een stem voor de NVA werd hierdoor een stem met een dubbele betekenis: niet alleen tegen de regering Di Rupo maar ook voor een confederaal België.

Rond de lokale kwesties bleef De Wever in het Antwerpse redelijk vaag. Zo erkende hij de positieve balans van Janssens. Sommige commentatoren aanzien De Wever en zijn electoraat als anti-stedelijk. Maar in de grond gaat hij voor dezelfde neoliberale stedelijkheid als de andere traditionele partijen, gebaseerd op citymarketing en sociale verdringing. De enige nuance betreft de plaats van de auto en die blijft voor NVA nog steeds het belangrijkste verplaatsingsmiddel moet blijven.

De resultaten laten een verdere verrechtsing zien. NVA wint met een grote voorsprong in Antwerpen (37% tegenover 28% voor de stadslijst). Elders in Vlaanderen krijgt NVA ofwel voet aan wal, ofwel verovert ze een tweede of derde positie. In vele gevallen verliest het Vlaams Belang evenveel als de NVA winst maakt. Volgens Professor Jan Blommaert betekent dit dat er een herschikking heeft plaats gevonden maar ook niet meer dan dat. Er is volgens hem geen sprake van een ‘onderstroom’.

Hoewel de NVA overwinning nog broos is lijkt het ons verkeerd de tegenstander te onderschatten. Het leegpompen van het Vlaams Belang is lang niet ten einde. Het cordon sanitaire isoleerde niet enkel het Vlaams Belang maar hield ook een belangrijk electoraat afzijdig. Andere partijen zaten met cijfers tussen 10 en 25%. De doorbraak van de NVA heeft de ruimte voor andere gevestigde partijen, van rechtse en ook centrumlinkse signatuur, doen krimpen tot 10-15 of 20-25 wanneer er tot kartels werd overgegaan. De enige stad die als dusdanig weerstand bood aan de verrechtsing is Gent waar het kartel sp.a-Groen onder leiding van Daniël Termont een absolute meerderheid behaalt (26 zetels en 45,5%).

De NVA werpt zich op als ‘Vlaamse Volkspartij’ en om zich te kunnen richten tot alle kiezers, incluis het electoraat van de sp.a (N-VA deelt met de sp.a de macht in de Vlaamse regering). Natuurlijk is de NVA geen klassieke standenpartij zoals vroeger de CVP, maar gediversifieerde sociale samenstelling van het electoraat en de nationaal-chauvinistische opstelling geven haar wel een mogelijkheid deze positie enige tijd te handhaven. Niet toevallig vaart de NVA ook een anti-Europese koers, en tracht zij zich ook op dit terrein op te stellen als belangenbehartiger van een rijk en welvarend Vlaanderen ‘ware het niet dat er zoveel rijkdom wegvloeit naar andere gebieden’…

De kaarten ter rechterzijde zijn gelegd en dat zal tegen 2014 enkel nog duidelijker worden. Open VLD en CDV staan onder druk omdat hun politieke ruimte aan het verdampen is, wat zich op lokaal vlak nu reeds in coalitiewissels vertaalt zoals bvb. Bart Somers in Mechelen doorvoert (met een exit sp.a en de intrede van de N-VA).

Ter linkerzijde is ook een herschikking begonnen wat zeker het positieve gegeven is van 14-10. In vele steden heeft de sp.a zich met Groen gehergroepeerd (Sint-Niklaas, in het Limburgse, Gent); iets wat op niveau van districten ook gebeurde in Antwerpen maar op niveau van de stad onmogelijk werd gemaakt wegens de polarisatie rond de hoofddoekenkwestie. Met uitzondering van Gent hebben deze allianties in de meeste gevallen centrumlinks enkel geconsolideerd zonder daarom de verrechtsing te kunnen tegengaan. In Antwerpen heeft de PVDA+ een belangrijke doorbraak gemaakt (7,9%). Steunende op de nationale media-erkenning en de lokale inplanting heeft zij in verschillende districten nieuwe kiezers weten te overhalen. Een belangrijk deel daarvan zijn de inwoners van Maghrebijns origine, die meer sociaal voelend zijn dan Groen en tenminste bij de PVDA een erkenning terugvinden voor hun cultureel-religieuze identiteit. In Gent en Leuven is de PVDA+ er niet in geslaagd verkozenen te behalen maar ook daar stijgen de scores significant.

Het verlies van Patrick Janssens in de tweestrijd met Bart De Wever heeft niet enkel een lokale impact. De federale regering staat vanaf heden opnieuw onder druk. In de Vlaamse regering zal Kris Peeters opnieuw alles uit de kast moeten halen om de coalitie gaande en staande te houden. Intussen werd de Antwerpse sp.a onthoofd terwijl de doorbraak van de PVDA+ voor een electorale bedreiging zorgt op de linkerflank. Dit zal vast en zeker de ABVV-leiding aanzetten een koerswijziging te bepleiten bij de sp.a. De oproep van Caroline Copers aan het adres van sp.a om in Antwerpen te kiezen voor oppositie is hiervan een illustratie. Het politieke landschap gaat dus ook ‘links van het centrum’ blijven bewegen, wat alvast een positief gegeven is.

ROOD! heeft overal scores behaald van 1% of meer. Te weinig om door te breken, maar ook niet verwaarloosbaar. En alleszins geen scores met cijfers na de komma zoals sommigen smalend aankondigden. In Antwerpen was de situatie het moeilijkste gezien de druk van de nuttige stem, zowel in de tweekamp Janssens-De Wever als links van het centrum (Meryem Almaci en Peter Mertens). In deze omstandigheden zijn de 2700 stemmen (1,01%) van ROOD! een grote prestatie en zeker geen juiste afspiegeling van de ruime sympathie die de beweging in het Antwerpse nog steeds geniet. In Deurne behaalde ROOD! iets meer (1,5%); 1% in Gent, 1,4% in Oostkamp, 1% in Oostende en 5% in Niel. De lijst DemocratieEdegem behaalde 2,2%. De bevoorrechte partners van ROOD! deden het zeker niet slecht: Leef! behaalde 9% in Herzele (tegenover 1,7% in Zottegem). In Zaventem vormde Leef! een kartel met sp.a en Groen terwijl in Deinze de lijst Groen-rood 11% behaalde.

ROOD! heeft naar aanleiding van deze stemronde de symbolische eerste steen gelegd. Deze laat de contouren zien van een alternatieve linkerzijde, open en pluralistisch; met een sterke democratische, rode én ook groene inhoudelijke bijdrage.

Dit wordt ook bevestigd door de resultaten van Gauches Communes in het Brusselse (3,7% ofte nagenoeg een zetel) en Verts à gauche te Luik (3,3% mét een zetel). In Wallonië behaalt PTB+ bijkomende zetels (in Luik, Seraing, Herstal alsook in La Louvière en Charleroi) maar blijft de PS anderzijds over een ruime meerderheid beschikken met resultaten die dikwijls de 50% overtreffen in haar industriële bastions.

Dit vertaalt ook de algemene situatie ten zuiden van de taalgrens. In Wallonië is er een verlinksing zonder verrechtsing aan de gang. Onthoudingen en blanco-stemmen zijn er daarentegen veel hoger (om en bij de 30% in Luik en Charleroi). Een belangrijk deel van de stedelijk verarmde bevolking haakt af ten opzichte van verkiezingen, ook wanneer een radicaal-linkse proteststem uitgebracht kan worden… De asymmetrie tussen Wallonië en Vlaanderen is meer dan ooit zichtbaar. Dit zal in de nabije toekomst ook in het Waalse de stemmen voor meer regionale bevoegdheden versterken en een confederale optie misschien onvermijdelijk maken.

Meer dan ooit zijn sociaaleconomische en institutionele kwesties verweven. Voor de N-VA is er al veel te lang veel te veel herverdeling via transfers naar Wallonië. Centrumlinks blijft rond deze kwestie in het defensief en voert een beleid van responsabilisering van gewesten en regio’s, en dit in een context van structurele soberheid, mede opgelegd door Europa. De weigering om kosten van de bankencrisis te laten dragen door de banken en speculanten zelf; de weigering om een vermogensbelasting in te voeren laat geen andere keuze over dan verder soberheid. Het beleid van centrumlinks, zowel op Vlaams als op federaal niveau  voedt dus een verdere polarisatie. Dankzij haar non-regeringsdeelname op federaal vlak krijgt de NVA bijna vanzelf een profiel van sociale partij die voor minder soberheid kan pleiten via confederalisme.

Links moet zich herpakken en dit voornamelijk op inhoudelijk vlak. Zolang de sp.a een liberale koers blijft varen graaft zij niet enkel haar eigen graf maar voedt zij ook een gevaarlijke verrechtsing. De schuchtere verlinksing die bij deze verkiezingen tot uiting kwam is alvast aanmoedigend. Toch mag gezegd dat deze verlinksing niet enkel om eenheid schreeuwt (met twee varianten zijnde ‘links van sp.a-groen’ en ‘sp.a-Groen+PVDA+Rood!’, al naargelang de oriëntaties die we her en der terugvinden). Eenheid is een noodzakelijke maar geen afdoende voorwaarde tot échte verandering. De inzet bevindt zich ook elders, met name op inhoudelijk vlak. Er is nood aan een links alternatief op de Europees opgelegde soberheid én op het Belgisch institutioneel kluwen. Dit alternatief is nog steeds zoek, zowel in termen van krachtsverhoudingen als op vlak van programma. Zolang dit alternatief ontbreekt zal de sociale achteruitgang zich verder doorzetten en kan een antisociaal nationalisme verder successen boeken. Juist daarom worden de regionale, federale en Europese verkiezingen van 2014 een uitermate belangrijk rendez-vous. De moeder van alle verkiezingen zijn (alweer) in zicht…

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: